حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند: انسان بداخلاق بسیار خطا می کند و زندگی اش تلخ می شود.

دفعات بازدید: 1347 بار

پنجشنبه، 23 دی 1395

نگاه به آینده فرهنگ با مدیریت فراساختارگرایی/ متروپل نتیجه‌ی فرآورش مدنی است

نگاه به آینده فرهنگ با مدیریت فراساختارگرایی/ متروپل نتیجه‌ی فرآورش مدنی است

مهران: عده‌ای از صاحب‌نظران فرهنگی معتقدند که با توجه به سرعت تحولات جوامع بشری بایستی فراتر از آنچه که هست نگاه کنیم و تنها به زمان کنونی بسنده نکنیم که در اینجا بحث فراساختارگرایی در فرهنگ مطرح می‌شود. از جمله افرادی که معتقد به فراساختارگرایی در مدیریت فرهنگ است دکتر محمد حسین رامشت؛ عضو هیئت علمی و استاد دانشگاه اصفهان است. رئیس سابق دانشگاه اصفهان معتقد است در آینده‌ای نزدیک پدیده‌ی جدیدی به نام متروپل‌ها شکل خواهد گرفت که اداره‌ی آنها با ساختارهای موجود همخوانی ندارد و در نتیجه باید به سمت فراساختارگرایی برویم. رامشت اداره‌ی متروپل‌ها را نیازمند یک مدیریت یک پارچه می‌داند و معتقد است اصفهان ظرفیت متروپل شدن را دارد بنابراین باید تلاش کرد مدیریت فراساختارگرایی را جایگزین مدیریت فعلی کنیم. به گفته‌ی وی تغییر در ساختارهای موجود با استفاده از فرآورش مدنی صورت می‌‌گیرد. فرآورش مدنی یعنی مطابق با زمانه‌ی خود از آن چه که موجود است، چیز دیگری بسازیم و متروپل هم نتیجه‌ی فرآورش مدنی است که در آینده‌ای نزدیک به وقوع خواهد پیوست. در ادامه دیدگاه‌های دکتر رامشت راجع به فراساختارگرایی مطرح شده است.

 

در کرسی نقد و تحلیل فرهنگ که با موضوع «پساساختارگرایی در فرهنگ» پیش از این توسط مهران برگزار شد شما به هویت و فرهنگ در متروپل ها اشاره داشتید. ما همچنان مایل هستیم شما از ویژگی های متروپل ها بگویید و البته متناسب با موضوع جدید رصدخانه فرهنگی اصفهان، از این منظر فرهنگ و مدیریت آن را توصیف کنید.
صحبت ما از سکونت‌گاهی است که اصطلاحا به آن شهر می‌گویند. شهرها هویت خاص خود را دارند و بسیار هم پیچیده‌ هستند. در دانش علوم اجتماعی گفته‌اند انسان‌ها برای رسیدن به شهرنشینی مراحلی را طی کرده‌اند مثلا از ایل نشینی به روستا و سپس از روستا به شهرنشینی رسیدند. درحالی‌که در تفکر فراساختارگرایی می‌گویند اصلا این سیر تحولی وجود ندارد بلکه پدیده‌هایی مانند ایل، روستا و شهر هرکدام هویت مستقل خود را دارند و این گونه نیست که این ها به هم تبدیل شوند و هرکدام از این‌ها برای خود تکوین دارند.

در حال حاضر شهر هویت خود را از مکان می‌گیرد اما از جمله ویژگی‌های شهرها در تفکر فراساختارگرایی این است که هویتش را از فرهنگ می‌گیرد. در واقع در دنیای جدید اتفاقات خاصی می‌افتد که سبب به وجود آمدن پدیده‌ی جدیدی می‌شود که هویتش را به جای گرفتن از مکان از فرهنگ می‌گیرد. به این نوع سکونت‌گاه اصطلاحا «متروپل» می‌گویند.  

با این ویژگی هایی که گفتید حال مدیریت فرهنگ در متروپل ها چگونه است؟
از ویژگی‌های متروپل‌ نداشتن رهبری است. نمونه‌های آن را می‌توان در طبیعت دید مثلا ماهی‌هایی که در دریا حرکت می‌کنند. تمام جمع تصمیم می‌گیرند در حالی که هیچ رهبری هم ندارند که به آنها دستور دهد چه کار کنند. در واقع می‌توان گفت یک اقناع فکری رخ می‌دهد که سبب می‌شود همه با هم تصمیم مشترک بگیرند. دومین ویژگی متروپل این است که ارتباط بین انسان، سازمان و نهاد از شبکه سلسله مراتبی تبعیت نمی‌کند. یعنی هرکس با هرکس بخواهد می‌تواند تماس بگیرد. همچنین متروپل‌ها نمی‌توانند تابع قوانین کشوری باشند. مثلا اصفهان اگر متروپل شود مرتب با مراکز دیگر جهان در ارتباط است. در حال بستن قرارداد و رفت و آمد است و در این میان نمی‌تواند صبر کند تا از وزارت امور خارجه اجازه بگیرد. در واقع اصلا نمی‌شود.
بنابراین با توجه به ویژگی‌های متروپل برای ما این مشخص می‌شود که ساختار مدیریت کلاسیک که دارای چهارچوب‌های خاصی است در متروپل جواب نمی‌دهد. به همین دلیل به این‌ها فراساختار می‌گویند. حرف ما اینجاست که اصفهان با توجه به پیشینه‌ی فرهنگی که دارد می‌تواند به عنوان یک متروپل موفق باشد و اگر بخواهیم که متروپل صورت بگیرد تمام نهادهای شهری بایستی عوض شوند که در اینجا مساله‌ای با عنوان مدیریت یک پارچه مطرح می‌شود. الان تصور ما از مدیریت یک پارچه بسیار اشتباه است همه فکر می‌کنند که می‌خواهیم یک مدیریت متمرکز درست کنیم.

 

ممکن است این موضوع را با مثالی بیشتر توضیح دهید.

الان اگر بخواهیم پروانه‌ی ساختمان بگیریم باید برویم شهرداری، در آنجا تابلوی بزرگی زده که چه فرآیندهایی را باید طی کنیم. یا اگر بخواهیم گذرنامه بگیریم حتما باید خودمان باشیم در صورتی که در یک سیستم یکپارچه هویت ما قبلا احراز شده است.  با یک اثر انگشت بر کامپیوتر مشخص می‌شود ما که هستیم و همه‌ی مراحل و فرآیندها خود به خود طی می‌شود. در متروپل نمی‌توان طبق زمان فعلی مدیریت کرد چرا که اگر بخواهیم با خارج کشور تماس داشته باشیم و اطلاعات مرتب در حال تبادل باشد وقت و زمان این کارها و حرفها نیست.

آیا متروپل با مدیریت واحد شهری - که این روزها از آن زیاد سخن می شنویم - یکی است؟

در مدیریت یکپارچه شهرداری، بهداشت و پلیس هرکدام کار خود را انجام می‌دهند. بسیاری از مفاهیمی که الان داریم در متروپل دیگر نیست. مثلا مطمئن باشید در حوزه‌ی آموزش 15 سال دیگر چیزی به نام دانشگاه و کلاس و استاد وجود ندارد. بلکه روش‌های دیگری در حال اتفاق افتادن است. در هر زمینه‌ای که نگاه کنید بسیاری از روش‌ها تغییر خواهد کرد.
حرف ما اینجا است که الان که در حال برنامه‌ریزی فرهنگی برای اصفهان هستید فراتر از آن چیزی که هست نگاه کنید. ممکن است الان با آن چیزی که هست، فاصله داشته باشیم. ولیکن بالاخره یک روزی باید به آن برسیم. بایستی آن مدیریت و آن چهارچوب‌ها را جایگزین ساختارهای مدیریت فعلی کنیم.
 

آیا متروپل در حال حاضر وجود دارد؟
متروپل به معنای ایده آل نداریم ولی اندیشمندان جوامع بشری در این مورد کار می‌کنند و در مورد این مسائل در حال آینده‌نگری هستند.

بنابراین با توجه به آنچه گفتید در متروپل هم مدیریت فرهنگی وجود دارد اما متمرکز نیست در لایه های پایین است و توسط مردم اداره می‌شود. همین گونه است؟
متروپل هم مدیریت دارد. هر جامعه‌ای دارای چهارچوب‌های نظری و فهمی می‌باشد. اگر جامعه خوب بفهمد که این ارزش‌ها چیست و بعد با تکنیک‌ها و مدیریت‌های متروپل آشنا باشد در برابر آنچه که در حال اتفاق افتادن است بهتر عمل می‌کند.
در این مورد بعضی‌ها نگران شده‌اند که متروپل با ارزش‌های اسلامی و فرهنگ ما در تعارض است؟
متروپل خود یک موجودیت فرهنگی است و چون ماهیت ما فرهنگی است بنابراین قرابت ما نسبت به این پدیده‌ی فرهنگی خیلی بیشتر است تا آنهایی که این ماهیت فرهنگی را ندارند.

این دو فرهنگ در تعارض با یکدیگر قرار نمی‌گیرند؟
امکان آن هست ولیکن ما در حال حاضر در سطح اندیشه‌ای کار می‌کنیم. اندیشمندان دنیا در حال نزدیک شدن به یکدیگر هستند و این نزدیکی فهم مشترکی از ارزش‌ها به وجود می‌آورد. اگر شما سیر تکوینی را نگاه کنید ارزش مداری حرمت انسان و حقوق انسانی بیشتر دارد  شناخته می‌شود و به آن توجه می‌شود.
ماهیت سرمایه دارانه متروپل که منفعت طلبانه است چطور می‌شود؟
فرهنگ جوابشان را می‌دهد. اگر قرار باشد که نتیجه‌ای فرهنگی داشته باشید و فرهنگ ارزش‌مدار است و ارزش را می‌گوید که هرچیزی در جایگاه خود است. بله اقتصاد ارزش دارد اما در جایگاه خودش.

آیا ما در این مواجهه فرهنگی می‌توانیم دست برتری داشته باشیم؟
حتما. شما ماهیتتان فرهنگی است. عمق وجودتان فرهنگی است. چیزی که فرهنگی است با آن چیزی که فرهنگی نیست کدام زودتر همدیگر را جذب می‌کند؟ آقای ...... ، محقق آلمانی می‌گوید ارزش‌های انسانی ثابت‌‌اند. جوامع در حد فهمشان به ارزش‌ها روی می‌آورند. این گونه نیست که اگر یک جامعه حجاب را رعایت نکند، یعنی ارزش حجاب پایین آمده بلکه  فهم آن جامعه پایین آمده است که نمی‌فهمد حجاب چه ارزشی دارد.
خلاصه کلام این که اگرچه کار شما بسیار ارزشمند است برای این که مدیریت فرهنگی را برای شهر اصفهان تبیین کنید ولی بد نیست که به غیر از چهارچوب‌های کلاسیکی که الان مطرح است ما به چهارچوب‌های آینده هم نگاهی داشته باشیم. در واقع آینده پژوهی را در این زمینه فراموش نکنیم به این علت که اگر آینده را در نظر نداشته باشیم و ندانیم چه اتفاقی قرار است رخ دهد ممکن است در این زمان دست به تولیدات فرهنگی بزنیم که در آن زمان به درد نخورد.

در زمینه فرهنگ آقای دکتر می‌توانید مثال بزنید؟ در چه موضوعی سرمایه گذاری فرهنگی شده که امروز فایده نداشته است؟
ما در زمینه فرهنگی کار کرده‌ایم. تشخیص هم خوب بوده است اما یک مقداری بر روی ساختارها کار نشده است. مثلا در حوزه‌ی حدیث هیچ کس نتوانسته نوآوری کند در این که پیام معصومین را چگونه به ما برساند. در حالی که آن طرف روی حرف‌های بی سروپای خود هزار و یک کار کرده‌اند و به گونه‌های مختلف پیام خود را رسانده‌اند. ولی کتاب‌های حدیث ما را بچه‌های دبیرستانی و حتی دانشگاهی نمی‌توانند بخوانند. بالاخره متنی که مربوط به 1400 سال پیش بوده با متن ادبیات امروز یک جور نیست باید طوری بشود که الان بفهمیم ولی این طور نیست. در اینجا باید به فرآورش مدنی اشاره کرد. فرآورش یعنی یک چیزی است و شما چیز دیگری می‌آفرینید که در زمان خود خریدار داشته باشد. فرآورش مدنی بالاتر از تولید است در واقع شما جامعه‌ای دارید که قدرت این را دارد که مساله شناسی کند و در برابر این مساله و مشکلی که پیش آمده یک راهکاری را ارائه دهد و یک چیزی بسازد. برای مثال برج کبوتر نماد فرآورش مدنی در اصفهان است.
 

حالا این متروپل در فرآورش مدنی چه نقشی دارد؟
 متروپل نتیجه‌ی فرآورش مدنی است. در واقع سطح فهم و درک انسان به مرحله‌ای می‌رسد که سبب می‌شود خاستگاه و زیستگاه را به گونه‌ای تببین کرد که نامش را متروپل بگذاریم.

حال ارزیابی شما از فرآورش‌های مدنی در حوزه‌ی فرهنگ چیست؟
الان ما مواد اصلی فرآورش مدنی را داریم مانند قرآن، احادیث، سیره و رفتار ائمه. مساله‌ی مهم چگونه مدیریت کردن است. در واقع این که چطور می‌توان فرآورش کرد.


 

ارسال نظر

• نظراتی را که حاوی توهین است، منتشر نمی شود.
• نظرات پس از تایید نمایش داده خواهد شد.