حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند: انسان بداخلاق بسیار خطا می کند و زندگی اش تلخ می شود.

دفعات بازدید: 2250 بار

شنبه، 1 شهريور 1393

نیمرخ رصد فرهنگی در آیینه آینده

نیمرخ رصد فرهنگی در آیینه آینده

 

واکاوی رصد فرهنگی از نگاه آینده‌ پژوهی فرهنگی
در فرآیند مدیریت راهبردی فرهنگی کشور، شناسایی و تحلیل جریان‌ها و مسائل عمده فرهنگی به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های تعیین‌کننده در آینده‌نگری فرهنگی، نقش مهم و اساسی دارد و نتایج حاصل از فرآیند آینده‌پژوهی، محور و مبنای وضع سیاست‌های اصولی و هدفمند فرهنگی تلقی می‌شود.
یکی از عوامل راهبردی که غرب به‌وسیله 4000 اتاق فکر فرهنگی با دقت دنبال می‌کند رصد آینده با رویکرد آینده‌پژوهی فرهنگی است، البته جایگاه فرهنگ در نظام اسلامی و ارزش‌مدار ما راهبردی و جهت دهنده به دیگر حوزه‌های اجتماعی به‌ویژه اقتصاد و سیاست است، اما در دنیای غرب نظام راهبردی حاکم اقتصادی است و فرهنگ در خدمت آن و سربازی برای آن است.
اگر در نظریه‌پردازی‌های غرب که در این حوزه ارائه‌شده است دقت کنیم ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ نظریه‌های ﺑﺮﺧﻮرد تمدن‌ها و گفتگوی تمدن‌ها ﺧﻮد منعکس‌کننده نقش‌آفرینی ﻓﺮﻫﻨﮓ در روابط و ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت اﺑﻨﺎء ﺑﺸﺮ و خلق اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺟﻨﮓ و ﺻﻠﺢ و توجه به واگرایی‌های فرهنگی ﺑﻴﻦ ملل قابل‌بررسی است، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻛﺘﺎب واﻟﺮﺳﺘﻴﻦ وﻧﻴﺰﻣﻘﺎﻻت «ﮔﺎﻟﺘﻮﻧﮓ»، «ﻣﻴﺸﻞﻓﻮﻛﻮ» و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦﻛﺘﺎب «ﭘﺎﻳﺎنﺗﺎرﻳﺦ» ﻓﻮﻛﻮﻳﺎﻣﺎ اﺷﺎرهﻛﺮد. ﭘﻴش تر ﻧﻴﺰ «آﻧﺘﻮﻧﻴﻮ ﮔﺮاﻣﺸﻲ»، ﻋﺎﻣﻞﻓﺮﻫﻨﮕﻲ را در ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻫﮋﻣﻮﻧﻲﺧﻮد ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮارداده ﺑﻮد. ازدﻳﺪﮔﺎه اﻳﻦدﺳﺘﻪ ازﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮدازانﻛﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻜﺎﺗﺐ ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ ﻧﻈﻴﺮ واﻗﻊﮔﺮاﻳﻲ وﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎی ﻣﺎرﻛﺴﻴﺴﺘﻲ، واﺑﺴﺘﮕﻲدارﻧﺪ، ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎیﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، ﺳﻬﻢﻋﻤﺪه ای را در اﻳﺠﺎد وﺷﻜﻞﮔﻴﺮی ﺗﺤﻮﻻتﺑﻴﻦاﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﺮﻋﻬﺪه دارﻧﺪ.
ویژگی مشترک این نظریه‌ها، به‌ویژه ﻧﻈﺮﻳﻪ «ﺑﺮﺧﻮرد تمدن‌ها» به‌عنوان ﻳﻚ دﻳﺪﮔﺎه رﺋﺎﻟﻴﺴﺘﻲ ﺑﺎ ﻣﺤﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﭘﺎﻳﺎن ﺗﺎرﻳخ –تمدن‌های ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻮن ﻓﻮﻛﻮﻳﺎﻣﺎ- دﻳﺪﮔﺎﻫﻲ آرمان‌گرایانه ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺼﺔ خوش‌بینانه پیروزی جهانی ﻟﻴﺒﺮال دﻣﻮﻛﺮاﺳﻲ ﺑﺮای آﻣﺮﻳﻜﺎ (بنا به اعتقاد واهی آنان و البته صف‌آرایی در مقابل دکترین مهدویت و منجی خواهی ادیان آسمانی به‌ویژه اسلام) و ﺗﻮﺟﻪ ﺧﺎص ﺑﻪ ﻣﺘﻐﻴﺮﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﻧﻈﺮﻳﻪ «ژﺋﻮﻛﺎﻟﭽﺮ واﻟﺮﺳﺘﻴﻦ» ﻧﻴﺰ از اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻪ ﺳﺰاﻳﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ. ﺳﺨﻦ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻮن آن اﺳﺖ ﻛﻪ آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻴﺰش و ﺳﭙﺲ ﭼﺎﻟﺸﮕﺮ ﺷﺪن فرهنگ‌ها تمدن‌های ﺟﻬﺎﻧﻲ و عمدتاً اسلام ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ و اﻳﻦ موضع را ریشه سیاست‌گذاری‌های ﺧﺎرﺟﻲ ﺧﻮد ﻗﺮار دﻫﺪ.
ازنظر او زنده شدن تمدن‌های ﻛﻬﻦ و سیاسی شدن آن‌ها ﻳﻚ واﻗﻌﻴﺖ اﺳﺖ. ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻮن به غرب می‌گوید احیای سیاسی فرهنگ‌ها را ﺑﻪ ﻓﺎل ﻧﻴﻚ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و آن را ﻫﻤﭽﻮن ﻳﻚ ﻓﺮﺻﺖ ﺗﻠﻘﻲ ﻛﻨﻨﺪ.
ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻫﺎﻧﺘﻴﻨﮕﺘﻮن، ﺑﺴﻴﺎری دﻳﮕﺮ از اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان غربی ﻧﻴﺰ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ به‌ویژه با توجه ﺑﻪ روﻳﺪادهای اﺧﻴﺮ، ﺑﻪ مسئله ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮای ﻓﻬﻢ تحولات جهان اﻣﺮوز تبدیل‌شده اﺳﺖ.
درﻫﺮﺣﺎل در دهۀ اخیر جامعۀ ﺟﻬﺎﻧﻲ دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺑﻨﻴﺎدﻳﻨﻲ ﺷﺪه و سرعت و شتاب، ﺧﺼﻴﺼﺔ اﺻﻠﻲ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺘﻌﺪد ﮔﺮدﻳﺪه و از اﻳﻦ رﻫﮕﺬر، ﻋﻨﺼﺮ اﺳﺎﺳﻲ فرهنگ در زندگی روزﻣﺮه جایگاه راهبردی خود را پیداکرده است. و در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻓﻘﺪان شناختی جامع از ﻓﺮﻫﻨﮓ و رصد فرهنگی با یک دید آینده‌نگر، ﺑﻪ ﺳﺮدرﮔﻤﻲ توسعه همه‌جانبه کشورها می‌انجامد. بر این اساس و با توجه به جایگاه رصد فرهنگی در توسعه پایدار و نظر به اهمیت موضوع و اسناد بالادستی کشورمان به‌ویژه مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، رصد فرهنگی را از نگاه آینده‌پژوهی فرهنگی موردبررسی قرار می‌دهیم.
رصد فرهنگی عبارت است از تعبیه و پیش‌بینی سازوکار و ارکان معین برای مطالعه، بررسی و تحلیل ارزش‌ها، هنجارها و رفتارهای موجود در سطح فرهنگ عمومی و خرده‌فرهنگ‌ها به‌منظور مسئله ‌شناسی فرهنگی در سطح توده عام مردم و پایش جریان‌های فرهنگی تولیدشده از سوی نخبگان.
هدف رصد فرهنگی عبارت است از: آینده‌نگری فرهنگی و شناسایی به‌موقع جریان‌ها و مسائل فرهنگی جامعه و ارائه راهبردهای مواجهه صحیح و هدفمند با آن‌ها.
 
وظایف رصد فرهنگی مشتمل بر موارد ذیل است:
1 ـ شناسایی جریان‌های فرهنگی موجود از ابعاد گوناگون نظیر مبدأ و منشأ جریان‌ها، زمینه و بسترهای رشد، روند و میزان گسترش، میزان تأثیرگذاری و گروه هدف و مخاطبین جریان‌ها.
 
2 ـ ارزیابی و تحلیل مسائل فرهنگی جامعه در سطوح فرهنگ عمومی و خرده‌فرهنگ‌های کودکان، نوجوانان، جوانان، دانشگاهیان، زنان و نظایر آن از زوایای مختلف
 
3 ـ تحلیل روند و تغییر و تحولات متغیرها و حوزه‌های مهم و راهبردی عرصه فرهنگ و پیش‌بینی وضعیت آینده.
 
4 ـ بررسی جامع تأثیر و تأثر حوزه فرهنگ با سایر حوزه‌های نظام اجتماعی نظیر اقتصاد، سیاست، اجتماع، آموزش و پژوهش، سلامت، امنیتی و... در ابعاد داخلی و بین‌المللی
 
5 ـ پیشنهاد سیاست‌های مناسب در قبال جریان‌ها و مسائل فرهنگی نوظهور به شورای عالی انقلاب فرهنگی. به‌عنوان بالاترین جایگاه مدیریت راهبردی فرهنگی کشور
 
6 ـ پیشنهاد ابزارها و راهکارهای فرهنگی مناسب برای اعمال این سیاست‌ها به دستگاه‌های فرهنگی ذی‌ربط پس از تصویب در مراجع ذی‌ربط.
 
7 ـ پیام‌رسانی سیاست‌ها و راهبردهای پیشنهادی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی. 
 
 

 

ارسال نظر

• نظراتی را که حاوی توهین است، منتشر نمی شود.
• نظرات پس از تایید نمایش داده خواهد شد.